Michel Angelo Buonarroti
W Mediolanie Leonardo da Vinci namalował na ścianie refektarza
klasztoru Sta Maria delie Grazie swoje największe dzieło: fresk „Ostatnia
Wieczerza" (ryc. 163), nazwany „cudem świata". Artysta odtworzył
moment, kiedy Chrystus mówi do apostołów: „jeden z Was zdradzi
mnie", wywołując przerażenie Judasza i bardzo różnorodne reakcje
reszty apostołów, co wyraża się zarówno w ich ruchach, jak i w wyrazie
twarzy. Kompozycja fresku zarówno w zakresie odtworzenia architektury
wnętrza, jak i plastyki postaci, jest jasna i przejrzysta. Postacie
podzielone na rytmicznie rozmieszczone grupy, pełne wyrazu. Projekt
drugiego fresku powstał w 1504 r. we Florencji. Tematem była „Bitwa
pod Anghiari"; miał on być wykonany w jednej z sal pałacu Signorii.
Projekt wzbudził ogólny zachwyt, nie doczekał się jednak wykonania.
Leonardo rozpoczął wprawdzie jego malowanie, lecz nigdy dzieła nie
ukończył.
Wpływ twórczości i osoby Leonarda był olbrzymi. Ulegał mu częściowo
Rafael i wielu innych malarzy, zwłaszcza mediolańskich. Lecz żaden
z nich nie osiągnął poziomu artystycznego wielkiego twórcy.
Michel Angelo Buonarroti 1475—1564. Zupełnym przeciwieństwem
Leonarda da Vinci był Michał Anioł. Treścią jego życia była walka.
Walka ze sobą samym i z otoczeniem o realizację własnych zamierzeń
artystycznych. Michała Anioła cechuje wielka wszechstronność: był rzeźbiarzem,
malarzem, architektem i poetą. Pracował z entuzjazmem, pasją
i udręczeniem. Młodość spędził we Florencji na dworze Lorenzo Medici,
jako towarzysz jego syna, w środowisku artystów i uczonych, studiując
rzeźbę antyczną w zbiorach Medyceuszów.
Z zapałem studiuje anatomię ciała ludzkiego. Pod koniec XV wieku
jest w Rzymie na dworze papieża Juliusza II, gdzie powstaje pierwsze
jego dzieło rzeźbiarskie: „Pieta". Rzeźba pełna subtelności i prostoty,
lecz nie tak potężna, jak dzieła późniejsze.
Po powrocie do Florencji rzeźbi 5^ -metrowy posąg Dawida, kolosalną
postać młodzieńca, pełną dumy i godności w ruchu i wyrazie (ryc.
164). Posąg ten znajduje się obecnie w galerii Akademii Sztuk Pięknych
we Florencji.
Z początkiem XVI wieku wraca do Rzymu na wezwanie papieża
Juliusza II, który powierza mu stworzenie nagrobka dla siebie. Myśl
ta pasjonuje Michała Anioła przez całe życie i staje się tragedią jego
życia, gdyż wskutek niesprzyjających
okoliczności (zmienności zamiarów papieża oraz intryg
wrogów) nie udało mu się wykonać
tego dzieła. Zaprojektowany jako kolosalna piramida
marmurowa, składająca się z 40
olbrzymich posągów, umieszczona
pośrodku kościoła św.
Piotra, został w końcu wykonany
tylko jako jedna z tych
postaci —potężna wspaniała postać
Mojżesza, symbol wodza
i prawodawcy (ryc. 165). Z
projektowanych pozostały jeszcze
2 piękne postacie spętanych
niewolników (symbolizujących
spętanie twórczości artystycznej
po śmierci Juliusza II), znajdujące
się obecnie w Luwrze w Paryżu
i 4 niedokończone postacie
niewolników, umieszczone na
podwórzu Akademii Sztuk Pięknych
we Florencji.
W roku 1508 papież polecił
Michałowi Aniołowi namalowanie
fresków na suficie kaplicy
Sykstyńskiej. Michał Anioł
sprzeciwiał się temu rozkazowi,
twierdząc, że nie umie malować
i nigdy przedtem nie malował,
lecz musiał ulec woli papieża.
Ściany tej kaplicy były już
ozdobione freskami, wolny pozostał
tylko sufit. Na gładkim
kolebkowym sklepieniu wymalował
Michał Anioł iluzoryczną
architekturę, a na jej tle umieścił
w 9 olbrzymich obrazach Stworzenie Świata, 'Adama i Ewy (ryc.
166), potop oraz sceny ze Starego Testamentu. Pod nimi 7 potężnych
postaci proroków i 5 postaci Sybill o głębokim wyrazie (ryc. 167 i 168).
Zarówno kompozycja poszczególnych tematów, jak i wykonanie uderzają
niezwykłym dynamizmem i silą. Całe to dzieło pełne jest surowego
natchnienia i dramatyzmu.