Wiek XVI — okres rozkwitu

Sztuka tego okresu kształtowała
się na tle dorobku artystycznego XV wieku, lecz była już zupełnie odmienna.
Najistotniejszym zadaniem tej sztuki było dążenie do przekształcania
rzeczywistości, pragnienie stworzenia syntezy wyrażającej
najgłębszą jej treść.
Do okresu tego zaliczamy wielu wybitnych artystów. Omówimy
twórczość czterech najwybitniejszych: 1) Leonarda da Vinci (1452—1519),
2) Michała Anioła (1475—1564), 3) Rafaela (1483—1520) i 4) Tycjana
(1477—1576).

Dwaj pierwsi — to florentyńczycy; większą część swego życia spę-
dzili jednak poza miastem rodzinnym. Leonardo da Vinci dużo podróżował
w młodości i był nawet podobno przez wiele lat na dworze
egipskim, gdzie poznał naukę i sztukę Wschodu. W roku 1483 jest już
z powrotem we Florencji i w tym czasie Lodovico Moro zaprasza go na
swój dwór w Mediolanie. Pracuje on tam do r. 1499 kierując rozwojem
sztuki mediolańskiej. Stworzył w tym czasie projekt wielkiej akademii
sztuk pięknych i napisał „traktat o malarstwie" przeznaczony dla uczniów
tej akademii — dzieło, które znacznie wyprzedziło możliwości jego
epoki.

Leonardo (ryc. 159) to przede wszystkim naukowiec i badacz o wszechstronnej
wiedzy. Interesuje go przyroda i wszelkie jej zjawiska. Dąży
do poznania jej tajników i zdobycia możliwości wyzyskania ich na pożytek
człowieka. Bada założenia inżynierii i mechaniki, projektuje różne
maszyny, między innymi maszyny lotnicze. W rękopisach pośmiertnych,
których tylko nieznaczną część opracowano i wydano, znaleźć można
studia anatomiczne, plany, mapy itp.

Sztuka to dla niego tylko jeden z działów twórczości ludzkiej, a jej
najważniejszym zadaniem poznawanie różnych kształtów zjawisk przyrodniczych.
Głęboko interesuje go również psychika ludzka i dążenie do odtwarzania
wyrazu poszczególnych twarzy i postaci.
Wielką wagę przywiązuje do zadań kompozycyjnych •— np. w obrazie
„Pokłon Trzech Króli" w galerii Uffizzi we Florencji — całą grupę
zamknął w kształt trójkąta. W 1483 roku stworzył w Mediolanie „Madonnę
w grocie skalnej". W obrazie tym grupa postaci również tworzy
trójkąt, jeszcze bardziej zamknięty (ryc. 160).

Po przyjeździe do Mediolanu dostaje polecenie wyrzeźbienia konnego
posągu Francesca Sforzy. Pracuje nad nim bardzo długo, lecz wciąż
nie może się zdecydować na odlanie w brązie swego glinianego projektu
— zwłoka spowodowała zupełne jego zniszczenie.
Jak już wspominaliśmy, Leonarda interesowała niezmiernie duchowość
postaci ludzkich i jej wyraz. Namalował też wiele portretów o niezmiernie
głębokim i ciekawym wyrazie, doskonale wkomponowanych
w płaszczyznę obrazu. Jeden z nich „Dama z łasiczką" (ryc. 161) znajduje
się w Muzeum Narodowym w Krakowie. Drugi wybitny portret —
to znacznie późniejsza „Mona Liza" (obecnie w Luwrze w Paryżu).
Twarz jej ma wyraz niezwykle subtelny i skomplikowany.