Wenecja i Watykan

W Wenecji można natomiast zauważyć wpływy wschodnie, większą
ozdobność w samej konstrukcji, dużą liczbę kolumn, balkonów, balustrad,
jak np. w pałacu rodziny Vendramini Calergi, dzieła Lombarda
(ryc. 144). Buduje on tam również mały kościół Madonna dei Miracoli
o drewnianym sklepieniu i marmurowej, kolorowej fasadzie z łukowym
szczytem na frontonie, charakterystycznym dla renesansu weneckiego.
Rozkwit sztuki renesansowej przypada na wiek XVI. W tym czasie
architekci zaczynają coraz ściślej stosować rzymskie porządki architektoniczne.
Okna zawsze obramowuje się parą kolumn lub pilastrów,
zwieńczonych belkowaniem z trójkątnym szczytem. Zaczyna się również
wspanialej dekorować wnętrza.

Twórcą tej fazy był genialny architekt — Bramante. Z początkiem
XVI w. został on powołany na dwór papieski do Rzymu. Rozbudowuje
Watykan (pałac papieski) i tworzy plan kościoła św. Piotra. Od tego czasu
zaczyna się nowa era w architekturze odrodzenia. Cechuje ją styl monumentalny.
Bramante rozumiał architekturę jako układ wielkich brył, podporządkowując
stronę dekoracyjną—-koncepcjikonstrukcyjnej (architektonicznej).
Każdy szczegół musiał mieć uzasadnienie plastyczne. Wpływ jego
był bardzo duży, toteż Rzym stał się wkrótce stolicą nowego stylu. Największym
dziełem Bramanta był kościół św. Piotra. Papież Juliusz II
postanowił jego budowę w roku 1505, a Bramante stworzył jego projekt
(ryc. 145). Za życia Bramanta wzniesiono filary skrzyżowania i lewe ramię
nawy. Po jego śmierci kierownictwo budowy obejmuje (w 1547 r.)
Michał Anioł Buonarroti — genialny rzeźbiarz, malarz i architekt. Zachowuje
on zasadniczo plan Bramanta, lecz upraszcza go (ryc. 146).
Skraca nawy krzyżowe, kasuje narożne kaplice, zwiększa grubość mu-
rów i filarów, projektuje piękną kopułę. Nie zdążył jednak jej skończyć.
Po wyjeździe Michała Anioła kierują budową uczeń jego Vignola, Rafael
i jeszcze kilku artystów.

W początkach XVII wieku na żądanie papieży powiększono plan kościoła,
przedłużono nawę środkową, kryjąc ją sklepieniem beczkowym
(ryc. 147 i 149). Dobudowano wielki przedsionek (oparty na 8 kolumnach
korynckich) zwieńczony trójkątnym szczytem.
Fasadę wykonał pod koniec XVI w. architekt Maderna. Bernini oto"
czył plac dwoma szeregami półkolistych arkad (ryc. 148). Całość robi
wrażenie imponujące. Kościół św. Piotra stał się wzorem dla wielu kościołów
w różnych krajach.

Koricowy okres odrodzenia trwa od 1540 do 1580 r. W okresie tym
widzimy w architekturze włoskiej 2 kierunki — klasyczny i dekoracyjny.
Kierunek klasyczny dąży do utrzymania helleńsko-rzymskiej formy.
Stronę dekoracyjną zawsze podporządkowuje formie konstrukcyjnej.
Najwybitniejszym przedstawicielem tego kierunku jest Andrea Palladio,
który z małego miasteczka Vicenzy stworzył typowo renesansowe miasto.

Do wybitnych jego dzieł należą:

1. Pallazzo Valmorana w Vicenzy, w którym dla scalenia fasady Palladio
stosuje pilastry na całą jej wysokość. System ten nazywano porządkiem
„wielkim". Jest on jedną z charakterystycznych cech kierunku Palladiańskiego.

2. Kościół S. Giorgio Maggiore w Wenecji (ryc. 150).

3. Teatr publiczny, zbudowany dla Akademii Olimpijskiej w Vicenzy
„Teatro Olimpico" (ryc. 151). Jest to dostosowanie planu teatru
antycznego do potrzeb współczesnych.

Kierunek dekoracyjny został stworzony przez Michała Anioła i polega
na wzbogaceniu samej bryły, na używaniu antycznych elementów
konstrukcyjnych (np. tympanonów) jako elementów dekoracyjnych. Jest
to kierunek, dążący do rozczłonkowania bryły.
Nie widać w nim przewagi dekoracji — raczej zrównanie jej
z formą konstrukcyjną. W tym czasie Vignola, zapoczątkowując nowy
styl, buduje w Rzymie dla zakonu jezuitów kościół pod wezwaniem Jezusa
„ił Gesu". Jest to kościół jednonawowy, kryty sklepieniem kolebkowym,
z krótką nawą krzyżową i małym prezbiterium, zakończonym
półkolistą apsydą. Skrzyżowanie naw jest kryte dwupowłokową kopułą
na bębnie (ryc. 152).

Równocześnie z rozwojem architektury, a nawet wyprzedzając go
niejednokrotnie, kształtuje się rozwój rzeźby i malarstwa. Osiągają one
wspaniały rozwój będący dowodem wielkich osiągnięć indywidualnych
i zbiorowych.